"Waarom overkomt mij dit steeds?" "Waarom moet ík het altijd oplossen?" "Waarom begrijpt niemand mij?"
Herken je deze gedachten? Dan is de kans groot dat je, zonder dat je het doorhebt, in de dramadriehoek bent beland.
Dit model, ontwikkeld door de Amerikaanse psychiater Stephen Karpman, laat zien hoe we in lastige situaties onbewust drie verschillende rollen kunnen aannemen: slachtoffer, redder en aanklager. Opvallend is dat mensen tijdens één gesprek zelfs van rol kunnen wisselen.
Het slachtoffer
Het slachtoffer voelt zich machteloos."Ik kan hier niets aan doen." "Waarom gebeurt mij dit altijd?"
De verantwoordelijkheid ligt vooral buiten zichzelf. Dat voelt misschien veilig, maar zorgt er ook voor dat je de regie uit handen geeft.
De redder
De redder wil helpen. Vaak met de beste bedoelingen. "Laat mij het maar oplossen." "Ik regel het wel."
Maar door steeds problemen van anderen over te nemen, ontneem je hen juist de kans om zelf te groeien. Bovendien kost het enorm veel energie.
Lees ook: Waar geef jij je energie aan weg?
De aanklager
De aanklager zoekt de oorzaak buiten zichzelf. "Het is jouw schuld." "Als jij gewoon..."
Grenzen stellen is gezond. Verwijten maken of anderen kleineren helpt meestal niet. Het vergroot juist de afstand.
Je bent niet één rol
Het bijzondere aan de dramadriehoek is dat mensen voortdurend van rol kunnen wisselen.
Een voorbeeld:
Een collega vertelt dat het werk hem teveel wordt. Jij springt direct in de redder-rol en biedt allerlei oplossingen aan. De collega doet er niets mee. Je raakt gefrustreerd en verandert in de aanklager. "Ik probeer je alleen maar te helpen!"
Vervolgens voel je je niet gewaardeerd en schiet je zelf in de slachtoffer-rol. Voor je het weet draait hetzelfde patroon opnieuw. Wat levert het op? Eigenlijk heel weinig.
De dramadriehoek kost energie, zorgt voor misverstanden en houdt problemen vaak juist in stand. Iedereen blijft reageren vanuit emotie, terwijl niemand echt verantwoordelijkheid neemt voor wat hij of zij wél kan beïnvloeden.
Hoe stap je eruit?
De eerste stap is bewustwording.
Vraag jezelf eens af:
- Welke rol neem ik meestal aan?
- Los ik vaak problemen van anderen op?
- Voel ik me regelmatig machteloos?
- Geef ik anderen snel de schuld?
Vervang daarna je automatische reactie door een andere vraag. In plaats van: "Wat moet ik doen?"
Vraag jezelf af: "Wat ligt binnen mijn invloed?" En in plaats van direct oplossingen aan te dragen: "Wat heb jij nodig?" "Welke stap kun jij zelf zetten?" Zo help je de ander zonder het over te nemen.
Van drama naar eigenaarschap
Niet vanuit schuld of verwijt, maar vanuit bewustwording en eigenaarschap. Want pas wanneer je je eigen patronen herkent, ontstaat er ruimte om andere keuzes te maken. Niet door harder je best te doen. Maar door bewuster te reageren.
Dat is vaak het moment waarop er weer rust ontstaat. En ruimte om verder te groeien.
Herken jij jezelf in één van deze rollen? Of merk je dat je afhankelijk van de situatie tussen de drie rollen wisselt? Alleen al het herkennen van het patroon is vaak de eerste stap naar verandering.
Lees ook: Belemmerende overtuigingen:hoe ze jouw keuzes en gedrag beïnvloeden