Een stap terug kan soms precies de stap zijn die je nodig hebt
We zijn gewend om een loopbaan te zien als iets dat vooruit moet. Een volgende functie. Meer verantwoordelijkheid. Een hoger salaris. Een grotere uitdaging. Misschien uiteindelijk een leidinggevende positie. Maar wat als je op een bepaald moment merkt dat je helemaal niet meer omhoog wilt?
Misschien wil je minder verantwoordelijkheid. Minder uren werken. Meer tijd voor je gezin, vrienden of andere dingen die belangrijk voor je zijn. Of je merkt dat een andere functie je eigenlijk veel meer energie geeft, ook al betekent die op papier een stap terug.
Steeds meer mensen staan bewust stil bij die vraag. Een term die daarbij regelmatig wordt gebruikt, is downshifting: bewust kiezen voor minder werkdruk, minder verantwoordelijkheid of een andere functie, ook als dat betekent dat je salaris, status of positie inlevert. Op papier lijkt dat misschien een stap terug. Maar is dat eigenlijk wel zo?
De carrièreladder heeft maar één richting
Misschien begint het met de manier waarop we naar een loopbaan kijken. We gebruiken vaak het beeld van een carrièreladder. Je begint onderaan en klimt omhoog. Een volgende functie betekent groei. Meer verantwoordelijkheid betekent vooruitgang. Een hoger salaris is succes. Maar een loopbaan lijkt misschien veel meer op een pad dan op een ladder.
Op een pad kun je afslaan. Soms loop je een andere richting op. Soms vertraag je. Soms ontdek je dat de route die je gekozen hebt niet meer past bij waar je naartoe wilt. En soms kies je bewust voor een functie met minder verantwoordelijkheid. Niet omdat je hebt gefaald. Maar omdat je onderweg iets anders belangrijk bent gaan vinden.
Lees ook: Wie ben je als je werk even wegvalt
Wat als je niet meer wilt bewijzen dat je alles aankunt?
Een interessante vraag in loopbaancoaching is daarom niet alleen:
“Wat wil je bereiken?”
Maar ook:
“Hoe wil je eigenlijk dat je werkende leven eruitziet?”
Dat zijn niet dezelfde vragen. Misschien heb je jarenlang hard gewerkt om te komen waar je nu bent. Je hebt opleidingen gevolgd, ervaring opgebouwd en steeds nieuwe verantwoordelijkheden aangenomen. Je hebt laten zien wat je kunt. En toch kan er een moment komen waarop je denkt: Is dit het eigenlijk nog wel? Niet omdat je het werk niet aankunt. Juist omdat je inmiddels weet wat het van je vraagt. Je weet misschien beter hoeveel energie een leidinggevende functie kost. Of dat een baan met voortdurend deadlines stellen helemaal niet bij je past. Misschien merk je dat je vooral gelukkig wordt van het inhoudelijke werk en niet van de positie die daarbij hoort. Dan kan een andere keuze juist getuigen van inzicht.
Downshifting: minder doen, maar niet per se minder zijn
Bij downshifting gaat het om bewust kiezen voor een andere balans tussen werk en leven. Dat kan bijvoorbeeld betekenen:
- minder uren werken;
- een functie met minder verantwoordelijkheid kiezen;
- stoppen met leidinggeven;
- overstappen naar een andere sector;
- kiezen voor werk met minder werkdruk;
- salaris of status inleveren voor meer vrijheid;
- of bewust kiezen voor werk dat beter aansluit bij je talenten en energie.
Dat betekent niet automatisch dat iemand minder ambitieus is geworden. Misschien is de definitie van ambitie veranderd. Want ambitie kan ook betekenen dat je werk wilt doen dat bij je past. Dat je ruimte wilt houden voor de rest van je leven. Dat je betekenisvol werk wilt doen. Of dat je niet langer je agenda wilt laten bepalen door de vraag hoe ver je carrière nog kan komen. Niet hogerop, maar dichter bij wat belangrijk voor je is.
“Zonde van je opleiding…”
Toch kan zo'n keuze best lastig zijn. Zeker wanneer anderen vooral kijken naar wat je allemaal hebt bereikt.
Je kunt toch veel meer?
Waarom zou je een stap terug doen?
Je hebt hier zo hard voor gestudeerd.
Je was juist zo goed op weg.
Het zijn vaak goedbedoelde opmerkingen. Maar ze kunnen ervoor zorgen dat je gaat twijfelen aan een keuze die voor jou misschien heel logisch voelt. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat jij wilt en wat je denkt dat je zou moeten willen. Een functie kan op je cv indrukwekkend zijn en toch niet meer bij je passen. En andersom kan een functie die op papier minder aanzien heeft, precies aansluiten bij hoe jij wilt werken en leven. Je loopbaan is tenslotte geen wedstrijd die je voor anderen hoeft te winnen.
Lees ook: Belemmerende overtuigingen: de onzichtbare kracht achter je keuzes
Een stap terug is niet hetzelfde als opgeven
Dat betekent niet dat je bij twijfel over je werk meteen een andere baan moet zoeken. Een verlangen naar verandering is vooral iets om te onderzoeken. Misschien heb je niet minder werk nodig, maar ander werk. Misschien zit het probleem in je leidinggevende, je organisatie of de manier waarop je functie is ingericht. Misschien kun je tijdelijk minder uren werken. Andere taken oppakken. Je leidinggevende verantwoordelijkheden loslaten. Een andere rol binnen dezelfde organisatie zoeken.
En soms ontdek je tijdens dat onderzoek dat je inderdaad een andere richting op wilt. Dan is het verstandig om niet alleen naar je gevoel te luisteren, maar ook naar de praktische kant. Wat betekent een lager salaris voor je financiële situatie? Welke gevolgen heeft minder werken voor je pensioen? Welke mogelijkheden zijn er binnen of buiten je huidige organisatie? En welke concessies wil je wel of niet doen?
Een keuze die goed voelt, hoeft niet automatisch een goede keuze te zijn. Maar andersom geldt precies hetzelfde: een keuze die op papier vooruitgang betekent, hoeft niet automatisch goed voor je te zijn.
Welke kant is voor jou vooruit?
Misschien is dat uiteindelijk een interessantere loopbaanvraag dan:
“Wat is mijn volgende stap?”
Vraag jezelf eens af:
- Waar krijg ik op dit moment energie van?
- Waar loop ik juist op leeg?
- Welke verantwoordelijkheden wil ik echt houden?
- Welke zou ik liever loslaten?
- Hoe belangrijk zijn salaris en status voor mij?
- Hoeveel ruimte wil ik dat werk inneemt in mijn leven?
- Welke talenten wil ik in mijn werk kunnen gebruiken?
- Wat zou ik kiezen als ik minder rekening hoefde te houden met verwachtingen van anderen?
Je hoeft niet meteen alle antwoorden te hebben. Soms begint een verandering met één eenvoudige constatering: Dit wil ik niet meer. Van daaruit kun je onderzoeken wat dan wél bij je past.
Een loopbaan hoeft geen rechte lijn omhoog te zijn
Misschien is dat wel het belangrijkste. Een loopbaan is geen ladder waarop je steeds een trede hoger moet komen. Het is een pad dat onderweg kan veranderen. Wat een paar jaar geleden goed bij je paste, hoeft vandaag niet meer passend te zijn. Je leven verandert. Je waarden veranderen. Je energie verandert. En daardoor kan ook je kijk op werk veranderen. Een stap terug kan dan voelen als achteruitgang. Maar misschien loop je daarmee juist een richting op die beter bij je past. Niet omdat je minder kunt. Maar omdat je beter weet wat je wilt.
Dus misschien is de vraag niet: “Hoe kom ik hogerop?” Maar: “Welke richting past nu bij mij?”
En soms blijkt dat de beste volgende stap niet omhoog is. Maar opzij. Of een stukje terug. Of gewoon een andere kant op.