We kunnen vaak verrassend aardig zijn voor anderen.
Een collega maakt een fout en we zeggen: “Kan gebeuren.”
Een vriend twijfelt aan zichzelf en we zeggen: “Je doet het hartstikke goed.”
Iemand die het moeilijk heeft, krijgt van ons begrip en ruimte.
Maar zodra het over onszelf gaat, verandert de toon.
“Dat had je toch moeten weten?”
“Waarom maak je het jezelf zo moeilijk?”
“Je had beter moeten opletten.”
“Iedereen kan dit, waarom jij niet?”
Herkenbaar?
We zijn vaak veel strenger voor onszelf dan voor de mensen om ons heen. En juist die voortdurende kritiek in ons hoofd kan behoorlijk veel energie kosten.
De stem die altijd iets te zeggen heeft
Bijna iedereen kent die innerlijke criticus. De stem die commentaar geeft wanneer iets niet lukt, wanneer je een fout maakt of wanneer je jezelf vergelijkt met een ander. Die stem is er niet zomaar. Misschien heeft hij je ooit geholpen om hard te werken, jezelf te verbeteren of fouten te voorkomen. Misschien heb je geleerd dat je vooral je best moet doen, niet moet klagen en pas tevreden mag zijn als iets goed genoeg is. Maar wat ooit behulpzaam was, kan op den duur tegen je gaan werken.
Je legt de lat steeds hoger.
Je werkt nog wat harder.
Je neemt minder snel genoegen met een goed resultaat.
En zelfs wanneer iets wél goed gaat, zie je vooral wat er beter had gekund.
Zo wordt streven naar kwaliteit langzaam streven naar perfectie.
Zou je dit ook tegen een ander zeggen?
Een eenvoudige vraag kan helpen om daar eens bij stil te staan: Zou ik dit ook zeggen tegen iemand van wie ik houd? Stel dat een goede vriend vertelt dat hij een fout heeft gemaakt op zijn werk. Zeg je dan: “Wat ben jij toch een sukkel. Dit had je allang moeten kunnen.” Waarschijnlijk niet. Je zegt eerder: “Vervelend. Maar je bent ook maar een mens. Wat kun je hiervan leren?”
Waarom gunnen we anderen die mildheid wel en onszelf zo weinig?
Mild zijn betekent niet dat alles goed is
Mildheid wordt soms verward met jezelf ontzien. Alsof je, wanneer je vriendelijker voor jezelf bent, minder ambitieus wordt of jezelf geen doelen meer stelt. Maar zelfcompassie betekent niet dat je alles maar goedpraat. Je kunt best kritisch kijken naar je eigen gedrag. Je kunt verantwoordelijkheid nemen, feedback ontvangen en jezelf blijven ontwikkelen. Het verschil zit in de manier waarop je dat doet.
Vanuit zelfkritiek klinkt het bijvoorbeeld als: “Ik heb dit echt verpest. Hoe kon ik zo dom zijn?”
Vanuit mildheid wordt het: “Dit ging niet goed. Wat gebeurde er en wat kan ik de volgende keer anders doen?”
De situatie verandert niet. Maar jouw houding tegenover jezelf wel. En juist daardoor ontstaat ruimte om te leren.
Wat zegt de psychologie?
Psycholoog Kristin Neff is een van de bekendste onderzoekers op het gebied van zelfcompassie. Haar onderzoek laat zien dat zelfcompassie niet hetzelfde is als zelfmedelijden of jezelf ontzien. Het gaat om jezelf met begrip benaderen wanneer iets moeilijk is, terwijl je tegelijkertijd verantwoordelijkheid blijft nemen.
Mensen die meer zelfcompassie ervaren, blijken beter om te kunnen gaan met tegenslagen en fouten. Ze hoeven zichzelf niet voortdurend naar beneden te halen om gemotiveerd te blijven.
Ook de zelfdeterminatietheorie van psychologen Edward Deci en Richard Ryan laat zien hoe belangrijk psychologische basisbehoeften als autonomie, verbondenheid en competentie zijn voor motivatie en goed functioneren. Dat sluit mooi aan bij iets wat we in werk vaak zien: wanneer mensen voortdurend het gevoel hebben dat ze tekortschieten, kost dat energie. Wanneer er ruimte is om fouten te maken, te leren en jezelf te ontwikkelen, ontstaat er juist meer ruimte voor motivatie en veerkracht.
Mildheid is daarmee geen zachte tegenhanger van ambitie. Het kan juist een stevige basis voor groei zijn.
Ook op je werk neem je jezelf mee
We besteden veel aandacht aan hoe we samenwerken met anderen.
Hoe geef ik feedback?
Hoe voer ik een goed gesprek?
Hoe ga ik om met verschillen?
Hoe ondersteun ik een collega die het moeilijk heeft?
Maar misschien is er nog een relatie die minstens zoveel aandacht verdient: de relatie met jezelf. Want ook op je werk neem je jezelf mee. Als je voortdurend twijfelt aan jezelf, alles perfect wilt doen of jezelf weinig ruimte geeft om fouten te maken, heeft dat invloed op je werkplezier en energie. Soms zijn we niet ontevreden omdat we het niet goed doen, maar omdat we onszelf voortdurend afvragen of we wel goed genoeg zijn.
Lees ook: Je bent goed in je werk. Waarom voelt het dan toch niet goed?
Je hoeft niet iedere dag met een positief gevoel naar jezelf te kijken. Maar het helpt wel om jezelf niet voortdurend tegen te werken.
Een kleine oefening
Probeer het eens de komende week. Wanneer je merkt dat je streng bent voor jezelf, stop dan even. Vraag jezelf: Wat zou ik nu zeggen tegen een goede vriend(in) die in precies dezelfde situatie zit? En probeer dat vervolgens ook tegen jezelf te zeggen. Niet om de situatie mooier te maken dan hij is. Wel om eerlijk én vriendelijk te blijven.
Dus niet: “Het geeft allemaal niets.” Maar bijvoorbeeld: “Ik baal hiervan. En ik mag hiervan leren.”
Niet: “Ik kan dit gewoon niet.” Maar: “Ik vind dit lastig en heb misschien nog iets te leren.”
Niet: “Ik had dit allang moeten kunnen.” Maar: “Ik ben nog niet waar ik wil zijn. Dat betekent niet dat ik daar niet kan komen.”
Een kleine verandering in woorden kan een groot verschil maken in hoe je naar jezelf kijkt.
Misschien is dit wel de belangrijkste vraag
We zijn gewend om onszelf vragen te stellen als:
Doe ik het goed genoeg?
Ben ik succesvol genoeg?
Haal ik mijn doelen?
Wat kan ik nog verbeteren?
Allemaal waardevolle vragen. Maar misschien mag er af en toe een andere vraag naast staan: Ben ik eigenlijk een beetje vriendelijk voor mezelf? Want onderweg neem je altijd jezelf mee.
Naar je werk.
Naar je relaties.
Naar de keuzes die je maakt.
Naar de momenten waarop het tegenzit.
Je hoeft niet minder ambitieus te worden. Je hoeft de lat niet lager te leggen. Misschien hoef je alleen te stoppen met jezelf voortdurend een trap na te geven. Mild zijn voor jezelf is niet opgeven. Het is jezelf de ruimte geven om mens te zijn, te leren en te groeien. En misschien begint persoonlijke groei wel precies daar.
Verder lezen
Herken je bij jezelf hoge eisen, perfectionisme of de neiging om het nooit goed genoeg te vinden? Lees dan ook:
Perfectionisme loslaten: hoe een groeimindset je stress vermindert
Daarin lees je hoe je anders kunt leren kijken naar fouten, ontwikkeling en de druk die je jezelf oplegt.